Op 4 juni weet Nederland welk gebouw de BNA-prijs wint. In de Centrale Markthal in Amsterdam maakt de jury bekend welk project de opvolger wordt van het Nationaal Holocaustmuseum, de winnaar van vorig jaar. Van 79 inzendingen redde de jury acht projecten door naar de finale. De verscheidenheid is opvallend: een migratiemuseum in Rotterdam, een 55 meter hoog houten woongebouw, een verbouwde school in Amsterdam-Osdorp en een kleine wooncluster in het Groningse Stedum. Dit zijn de acht genomineerden.
Fenix Rotterdam: een tornado als blikvangers
Aan de Katendrecht staat het voormalige San Francisco-pakhuis herboren als migratiemuseum. Fenix is ontworpen door een consortium van MAD Architects, Bureau Polderman en EGM architecten, maar de echte eyecatcher is de Tornado: twee trappen die in een helix omhoogschieten naar een uitkijkplatform op 24 meter hoogte. Het ontwerp van de Chinese architect Ma Yansong bestaat uit roestvrij staal met houten treden. "De tornado is een metafoor voor de reis van een migrant," aldus Ma Yansong zelf.
Het museum vertelt de verhalen van mensen die hun land verlieten en via Rotterdam aankwamen. Dat Fenix genomineerd is in de categorie Identiteit & Icoonwaarde, verrast niemand. De combinatie van een zorgvuldige pakhuisrestauratie met zo'n gedurfd vrijstaand bouwwerk is zeldzaam.
SAWA: 55 meter hout in het Lloydkwartier
Wie beweert dat hout niet kan concurreren met beton, moet in Rotterdam zijn geweest. SAWA, het woongebouw van Mei architects and planners aan de Lloydkade, is 55 meter hoog en bestaat voor meer dan 90% uit kruislaminaat hout (CLT). Daarmee is het vooralsnog het hoogste volledig houten woongebouw van Rotterdam. Het telt 109 woningen: 50 sociale huur, 20 vrije sector huur en 39 koopwoningen.
Hout slaat CO₂ op in plaats van dit te produceren. SAWA heeft een EPC van nul dankzij zonnepanelen, stadsverwarming en energiezuinige installaties. Het gebouw won eerder al de Nationale Houtbouwprijs 2025. Of het nu ook de landelijke BNA-prijs inpalmt, wordt dinsdag duidelijk. Lees ook hoe een sociale-huurwijk in Marknesse voor loopt op de luxe-bouw voor een vergelijkbaar verhaal over progressief woningontwerp.
Station Wildeman: een school als sociaal middelpunt
BETA, office for architecture and the city, deed geen spectaculaire ingrepen in de Wildemanbuurt in Amsterdam-Osdorp. Toch staat Station Wildeman op de shortlist. In een leegstaande basisschool uit de jaren vijftig creëerde BETA een buurtcentrum: huiswerkbegeleiding, taalonderwijs, begeleiding naar werk en een open foyer die de openbare ruimte erbuiten activeert. Burgemeester Femke Halsema opende het gebouw persoonlijk.
Alle toevoegingen zijn ontworpen voor demontage - niks is definitief vastgemetseld. De kleurpaletten zijn afgeleid van de originele vloertegels. Het is geen gebouw dat meteen de aandacht trekt op een foto, maar de BNA beoordeelt nadrukkelijk ook op Leefbaarheid & Sociale Cohesie. En daarin scoort Station Wildeman hoog.
De vijf andere genomineerden
De shortlist telt nog vijf projecten die elk op hun eigen manier opvallen. De Nederlandsche Bank in Amsterdam werd door Mecanoo architecten omgebouwd tot werkplek van de toekomst, met behoud van het monumentale exterieur. De Telefoondienst is een herbestemming van een industrieel Amsterdams pand. Xplore Agora, ook in Amsterdam, richt zich op ontmoeting en educatie.
Buiten de Randstad valt de aandacht op twee kleinere inzendingen. Nij Nittersum in het Groningse Stedum is een bescheiden wooncluster van Specht architectuur, gebouwd voor meerdere generaties. Niet groot, niet spectaculair, maar precies op schaal. Schoonhovens College in Schoonhoven, ontworpen door Geurst & Schulze architecten, sluit de lijst als bijzonder onderwijsgebouw. Dat de jury ook deze twee uitkoos uit 79 inzendingen, zegt genoeg over de kwaliteit. Net zoals de woontoren Front die de Architectuurprijs Nijmegen won, laten ook Nij Nittersum en Schoonhovens College zien dat kleine schaal grote kwaliteit oplevert.
Hoe de jury kiest
De BNA werkt met vier beoordelingscriteria: Identiteit & Icoonwaarde, Leefbaarheid & Sociale Cohesie, Stimulerende Omgevingen en Particuliere Woonbeleving. Fenix domineert het eerste criterium. SAWA scoort op duurzaam wonen. Station Wildeman op het sociale vlak. Nij Nittersum op woonbeleving in een kleine gemeenschap.
De jury hoeft dus niet te kiezen tussen goed en slecht, maar tussen acht uitstekende maar totaal verschillende interpretaties van wat een gebouw kan betekenen. Een groot budget en een beroemde architect zijn geen garantie: het Nationaal Holocaustmuseum won in 2025 ook niet op schaal, maar op zeggingskracht.
Waar en wanneer de uitreiking plaatsvindt
De prijsuitreiking is op donderdag 4 juni om 20:00 uur in de Centrale Markthal in Amsterdam. Alle nominatiepagina's met foto's en juryomschrijvingen staan op de website van de BNA. Architectuurliefhebbers die in mei in Rotterdam waren, kennen Fenix al van nabij. Wie SAWA nog niet heeft gezien, kan het houten woongebouw aan de Lloydkade bezoeken.
Wat de winnaar ook wordt: de acht genomineerden laten zien waar het Nederlandse architectuurveld op inzet. Niet alleen opvallende skylines, maar ook kleine ingrepen die het dagelijks leven verbeteren. En wie wil weten hoe internationale architecten omgaan met dezelfde ambities, leest ook hoe Bjarke Ingels zijn eerste Japanse villa's bouwt in stampleem.