Baksteen werd lang gezien als het materiaal van gevels en woonhuizen, niet van spectaculaire tijdelijke installaties in Hyde Park. Toch is het dit jaar precies het materiaal dat architectuurstudio LANZA atelier koos voor het Serpentine Pavilion 2026 - de 25e editie van de meest befaamde jaarlijkse architectuurcommissie ter wereld. Op 6 juni opende het paviljoen zijn deuren in Londen, en de vraag die architectuurliefhebbers stellen is dezelfde: waarom juist baksteen?
De Serpentine Pavilion-traditie
Elk jaar nodigt de Serpentine Gallery in Londen een internationaal architectuurstudio uit om een tijdelijk paviljoen te ontwerpen op het gazon voor de Serpentine South Gallery in Hyde Park. De eerste editie, in 2000, was van Zaha Hadid. Sindsdien stond er werk van Toyo Ito, Frank Gehry, Rem Koolhaas, Selgas Cano, Frida Escobedo en tientallen anderen. Elk ontwerp is anders, maar de opdracht blijft altijd hetzelfde: maak iets dat mensen uitnodigt, dat het omringende park respecteert en dat na vijf maanden weer verdwijnt.
De keuze voor het bureau is altijd een uitspraak. Dit jaar viel die keuze op het Mexicaanse studio LANZA atelier, opgericht door Isabel Abascal en Alessandro Arienzo. Het is hun grootste openbare project tot nu toe, en ze grepen de kans aan om een Engelse muurconstructie uit de achttiende eeuw nieuw leven in te blazen. Meer informatie over het paviljoen is te vinden op de officiële pagina van de Serpentine Galleries.
Een muur die terugkomt uit de achttiende eeuw
De naam van het paviljoen is simpelweg a serpentine, en dat is geen toeval. LANZA atelier baseerde het ontwerp op de zogenoemde crinkle-crankle muur, een typisch Engels fenomeen dat je het meest terugvindt in Suffolk. De muur bestaat uit een slingerende, golvende lijn van bakstenen - geen rechte lijn, maar een continue curve.
Achter het ontwerp zit een praktisch verhaal. In de achttiende en negentiende eeuw gold in Engeland een forse belasting op baksteen. Bouwers zochten manieren om met minder stenen toch stabiele muren te bouwen. De oplossing bleek verrassend simpel: een kronkelende muur. Door de golvende vorm trekt de muur zijn eigen stabiliteit uit zichzelf, zonder steunpilaren of extra lagen steen. Hoe meer bochten, hoe steviger de constructie - terwijl er minder materiaal nodig is dan bij een vlakke muur.
De techniek komt oorspronkelijk uit het oude Egypte en bereikte Engeland via Nederlandse ingenieurs. LANZA maakte er in Hyde Park een groot architecturaal gebaar van, waarbij de historische constructiemethode schaalbaar bleek tot een volledig paviljoen.
Baksteen als bewuste keuze
De keuze voor baksteen was niet alleen een hommage aan de crinkle-crankle traditie. LANZA atelier wilde de Serpentine South Gallery - oorspronkelijk gebouwd als theepaviljoen aan het eind van de negentiende eeuw - actief in het ontwerp betrekken. De bakstenen gevel van het historische gebouw en het nieuwe paviljoen zijn gemetseld met hetzelfde type steen: Sienna-baksteen, een van de meest gebruikte baksteensoorten in de Britse bouwtraditie.
Het is ook het eerste Serpentine Pavilion ooit dat van baksteen is gebouwd. In de 25 jaar dat de commissie bestaat, kozen architecten voor staal, hout, textiel, beton, riet, kurk en bamboekibiet - maar baksteen bleef tot dit jaar buiten beeld. Tegelijk onderzoekt LANZA het materiaal op een manier die dichter bij beeldhouwkunst staat dan bij conventionele bouwkunde: de muur wisselt af tussen massief en open, doordat baksteenkolommen op regelmatige plekken het patroon onderbreken en de ruimte van gesloten naar doorzichtig brengen.
Hoe het paviljoen eruitziet van binnen
De ruimte binnen het paviljoen is opgebouwd rond twee muren. De zuidelijke wand volgt de crinkle-crankle vorm en vormt de ruggengraat van de constructie. De noordelijke wand voegt zich naar het omringende bomenbestand, zodat bestaande bomen onaangeroerd blijven. Een doorzichtige dakconstructie laat zonlicht en wind door, waardoor het paviljoen nooit het gevoel geeft van een gesloten ruimte - het is eerder een ruimtelijk filter dan een gebouw.
Op de grond staan stoelen en krukjes, ontworpen door LANZA atelier zelf en gemaakt van lokaal sajoehout. Het studio hanteert het principe dat meubilair en architectuur deel zijn van hetzelfde ontwerpproces: beide worden door hetzelfde atelier gemaakt, op dezelfde schaal bedacht, maar dan in een ander formaat uitgevoerd.
Tot 25 oktober 2026 fungeert het paviljoen als podium voor lezingen, optredens, filmvertoningen en workshops. De toegang is gratis. Lees ook hoe Johnston Marklee een mintgroene woontoren in Phoenix bouwde als ander voorbeeld van eigentijdse architectuur die opvalt door haar bijzondere verschijning.
Wat dit zegt over architectuur nu
Het Serpentine Pavilion 2026 verschijnt op een moment waarop de architectuurwereld opnieuw interesse toont voor traditionele materialen en vakmanschap. Baksteen, terracotta, kalkmortel, handgevormde tegels - de vraag daarnaar neemt toe, ook in woningbouw en interieurdesign. Dat heeft te maken met duurzaamheid, maar ook met iets minder meetbaars: materialen met een verhaal voelen anders aan dan oppervlakken die alleen maar glad ogen.
Bij luxewonen.com zagen we die beweging al eerder: ook zellige tegels halen hun populariteit niet uit nostalgie, maar uit het feit dat ze mooier ouder worden dan machinaal afgewerkte alternatieven. LANZA atelier zegt in feite hetzelfde, maar dan op de schaal van een groot architectuurproject in het hart van Londen.
Dat een bakstenen muur in een kronkelende lijn meer aandacht trekt dan de meeste paviljoens van de afgelopen vijf jaar, is een veelzeggend signaal over de richting waarin de architectuur beweegt. Niet sneller, niet groter - maar zorgvuldiger, met meer aandacht voor wat materiaal kan betekenen als je het ook echt begrijpt.